การฉีดโบท็อกซ์ (Botox) เป็นหัตถการที่ช่วยลดเลือนริ้วรอยจากการขยับของกล้ามเนื้อใบหน้า เช่น รอยย่นหน้าผาก รอยขมวดคิ้ว และรอยตีนกา โดยลดการทำงานของกล้ามเนื้อบริเวณที่ฉีดชั่วคราว ทำให้ริ้วรอยดูจางลงโดยไม่ต้องผ่าตัด
นอกจากการลดริ้วรอยแล้ว โบท็อกซ์ยังใช้เพื่อลดขนาดกล้ามเนื้อกรามในผู้ที่มีกรามกว้างจากกล้ามเนื้อ ช่วยให้ใบหน้าส่วนล่างดูเรียวขึ้น รวมถึงใช้รักษาภาวะเหงื่อออกมากผิดปกติในบางบริเวณได้อีกด้วย
The Neat Clinic by Dr. Shin ให้ความสำคัญกับการประเมินก่อนฉีดโบท็อกซ์ โดยพิจารณาริ้วรอย การทำงานของกล้ามเนื้อ และโครงสร้างใบหน้า เพื่อวางแผนตำแหน่งฉีดและปริมาณยาให้เหมาะสมกับผลลัพธ์ที่ต้องการ
1. Botox คืออะไร?
โบท็อกซ์ เป็นคำที่นิยมใช้เรียกการฉีดโบทูลินัมท็อกซินชนิดเอ (botulinum toxin type A) เพื่อความงาม โดย BOTOX เป็นชื่อการค้าของยา onabotulinumtoxinA ซึ่งเป็นหนึ่งในผลิตภัณฑ์กลุ่มนี้ ตัวยาเป็นโปรตีนที่ผลิตจากแบคทีเรีย Clostridium botulinum และผ่านกระบวนการทำให้บริสุทธิ์เพื่อใช้ทางการแพทย์ [1]
โบท็อกซ์ออกฤทธิ์ลดการทำงานของกล้ามเนื้อบริเวณที่ฉีดชั่วคราว จึงช่วยลดเลือนริ้วรอยจากการแสดงสีหน้า (dynamic wrinkles) เช่น รอยย่นหน้าผาก รอยขมวดคิ้ว และรอยตีนกา ส่วนริ้วรอยลึกที่เห็นแม้ไม่ได้แสดงสีหน้า (static wrinkles) อาจตอบสนองได้ไม่เต็มที่และอาจต้องพิจารณาการรักษาวิธีอื่นร่วมด้วย [2]
2. Botox ออกฤทธิ์อย่างไร?
Botox ออกฤทธิ์ยับยั้งการปล่อยสารสื่อประสาทอะเซทิลโคลีน (acetylcholine) จากปลายประสาทที่ควบคุมกล้ามเนื้อ ทำให้กล้ามเนื้อบริเวณที่ฉีดคลายตัวชั่วคราว ริ้วรอยที่เกิดจากการขยับของกล้ามเนื้อจึงดูจางลง [1]
สำหรับการลดเหงื่อ โบท็อกซ์จะลดการส่งสัญญาณจากปลายประสาทที่ไปกระตุ้นต่อมเหงื่อ ทำให้บริเวณที่รักษามีเหงื่อออกลดลง โดยผลของยาจะค่อยๆ ลดลงเมื่อการทำงานของปลายประสาทฟื้นตัว [3]
3. Botox ช่วยอะไรบ้าง?
Botox ช่วยลดริ้วรอยจากการขยับของกล้ามเนื้อ ลดขนาดกล้ามเนื้อกราม และลดเหงื่อออกมากผิดปกติ โดยมีประโยชน์แตกต่างกันตามตำแหน่งที่รักษา ดังนี้
- ลดเลือนริ้วรอยบนใบหน้า: เช่น รอยย่นหน้าผาก รอยขมวดคิ้ว รอยย่นจมูกและรอยตีนกา โดยช่วยให้กล้ามเนื้อที่ทำให้เกิดริ้วรอยคลายตัว [1] [2]
- ลดขนาดกล้ามเนื้อกราม: ช่วยให้ใบหน้าส่วนล่างดูเรียวขึ้นในผู้ที่มีกรามกว้างจากกล้ามเนื้อกราม (masseter muscle) ขนาดใหญ่ [4]
- ลดเหงื่อออกมากผิดปกติ: ใช้รักษาเหงื่อออกมากบริเวณรักแร้ [3] ฝ่ามือและฝ่าเท้า โดยพิจารณาใช้ตามการประเมินของแพทย์ [5] [6]
- รักษาภาวะทางการแพทย์บางชนิด: เช่น ป้องกันอาการปวดศีรษะในผู้ป่วยไมเกรนเรื้อรัง รักษาภาวะกล้ามเนื้อรอบดวงตาหดเกร็ง และภาวะกล้ามเนื้อเกร็งบางประเภท โดยต้องได้รับการวินิจฉัยและวางแผนการรักษาจากแพทย์ [3]
4. Botox ฉีดตรงไหนได้บ้าง? ปกติใช้กี่ยูนิต?
Botox สามารถฉีดได้หลายตำแหน่งบนใบหน้าและร่างกาย เช่น หน้าผาก หว่างคิ้ว หางตา กล้ามเนื้อกราม และรักแร้ โดยจำนวนยูนิตที่ใช้ขึ้นอยู่กับปัญหาที่ต้องการแก้ไข บริเวณที่รักษา ขนาดและการทำงานของกล้ามเนื้อ รวมถึงผลลัพธ์ที่ต้องการของแต่ละบุคคล
ตัวเลขต่อไปนี้เป็น ตัวอย่างจำนวนยูนิตโดยประมาณ โดยอ้างอิงข้อมูลของ onabotulinumtoxinA หรือ BOTOX (Allergan) เป็นหลัก ทั้งจากเอกสารกำกับยาและแนวทางการใช้ทางคลินิก บางรายอาจใช้จำนวนยูนิตต่ำกว่าหรือสูงกว่าช่วงที่ระบุ โดยแพทย์จะพิจารณาตามผลิตภัณฑ์ที่เลือกใช้และลักษณะโครงสร้างของแต่ละบุคคล
- หน้าผาก (forehead lines): รวม 8–25 ยูนิต [2]
- รอยขมวดคิ้ว (glabellar lines): รวม 15–20 ยูนิต [7]
- รอยตีนกา (crow’s feet): 6–12 ยูนิตต่อข้าง [7]
- รอยย่นข้างจมูก (bunny lines): รวม 4–8 ยูนิต [2]
- รอยผิวส้มที่คาง (pebble chin): รวม 4–10 ยูนิต [2]
- ลดขนาดกล้ามเนื้อกราม (jaw slimming): 20–40 ยูนิตต่อข้าง [7] โดยแพทย์จะปรับขนาดยาตามลักษณะกล้ามเนื้อของแต่ละบุคคล [8]
- ยกมุมปาก (depressor anguli oris injection): 2–4 ยูนิตต่อข้าง [2]
- ริ้วรอยรอบริมฝีปาก (perioral lines): รวม 1–5 ยูนิต [2]
- ยกหางคิ้ว (lateral brow lift): 4–6 ยูนิตต่อข้าง ขึ้นอยู่กับเทคนิคและการประเมินของแพทย์ [9]
- ลดเหงื่อบริเวณรักแร้ (axillary hyperhidrosis): 50 ยูนิตต่อข้าง [3]
- ลดเหงื่อที่ฝ่ามือ (palmar hyperhidrosis): 50–100 ยูนิตต่อข้าง [5]
- ลดเหงื่อที่ฝ่าเท้า (plantar hyperhidrosis): 100–200 ยูนิตต่อข้าง [10]
- ลดแถบกล้ามเนื้อลำคอ (platysma bands): รวม 26–36 ยูนิต [1]
ทั้งนี้ การฉีดบางตำแหน่งอาจเป็นการใช้นอกข้อบ่งใช้ตามเอกสารกำกับยา โดยต้องพิจารณาข้อบ่งใช้ที่ได้รับอนุมัติในประเทศไทยของผลิตภัณฑ์แต่ละชนิด แพทย์จะประเมินความเหมาะสมจากหลักฐานทางการแพทย์ ประโยชน์และความเสี่ยง พร้อมให้ข้อมูลแก่ผู้รับบริการก่อนตัดสินใจ รวมถึงพิจารณาขนาดยารวมเมื่อรักษาหลายบริเวณร่วมกัน [1] [3]
5. ฉีดโบท็อกซ์กี่วันเห็นผล?
หลังฉีดโบท็อกซ์ลดริ้วรอย อาจเริ่มสังเกตการเปลี่ยนแปลงได้ภายในไม่กี่วัน และผลลัพธ์จะค่อยๆ ชัดขึ้นในช่วงประมาณ 2–4 สัปดาห์ โดยระยะเวลาขึ้นอยู่กับผลิตภัณฑ์ ตำแหน่งที่ฉีด ขนาดยา และการตอบสนองของแต่ละบุคคล [11] [12] [13]
ระยะเวลาเห็นผลของการฉีดโบท็อกซ์ลดริ้วรอยโดยภาพรวม มีดังนี้
- เริ่มเห็นการเปลี่ยนแปลง: โดยทั่วไปอยู่ในช่วงสัปดาห์แรกหลังฉีด โดยบางรายอาจเริ่มสังเกตได้เร็วประมาณ 1–2 วัน และผลจะค่อยๆ ชัดขึ้นในช่วงถัดมา [11] [12] [13]
- เห็นผลชัดขึ้น: ประมาณ 2–4 สัปดาห์หลังฉีด โดยระยะเวลาอาจแตกต่างกันตามผลิตภัณฑ์และบริเวณที่รักษา [11] [13] [14]
- ระยะเวลาของผลลัพธ์: ผลลดริ้วรอยโดยทั่วไปอยู่ได้ประมาณ 3–4 เดือน [1] [14] [15] และบางรายอาจยังเห็นผลได้นานประมาณ 5 เดือน โดยผลจะค่อยๆ ลดลงตามเวลา [16]
ส่วนการฉีดโบท็อกซ์ลดกราม ต้องรอให้ขนาดกล้ามเนื้อค่อยๆ ลดลง จึงเห็นการเปลี่ยนแปลงของรูปหน้าได้ช้ากว่าการลดริ้วรอย โดยอาจสังเกตการเปลี่ยนแปลงได้ในช่วงประมาณ 1–3 เดือนหลังฉีด ขึ้นอยู่กับขนาดกล้ามเนื้อและโครงสร้างใบหน้า [4]
6. โบท็อกซ์อยู่ได้นานแค่ไหน? ควรฉีดโบท็อกซ์ปีละกี่ครั้ง?
ผลของการฉีดโบท็อกซ์ลดริ้วรอย โดยทั่วไปอยู่ได้ประมาณ 3–4 เดือน ขึ้นอยู่กับผลิตภัณฑ์ ขนาดยา ตำแหน่งที่ฉีด และการตอบสนองของแต่ละบุคคล [1] [14] [15] โดยบางรายอาจยังเห็นผลได้นานประมาณ 5 เดือน เช่น การรักษารอยตีนกาด้วย onabotulinumtoxinA และผลจะค่อยๆ ลดลงตามเวลา [16]
เมื่อฤทธิ์ยาค่อยๆ ลดลง กล้ามเนื้อจะเริ่มกลับมาทำงานมากขึ้น ทำให้ริ้วรอยจากการแสดงสีหน้าค่อยๆ กลับมา แพทย์จึงอาจพิจารณาฉีดซ้ำตามการตอบสนองและผลลัพธ์ที่ต้องการ โดยทั่วไปควรเว้นระยะระหว่างการฉีดแต่ละครั้งอย่างน้อย 3 เดือน [1] [11]
หากฉีดซ้ำทุกประมาณ 3–4 เดือน จะเท่ากับปีละประมาณ 3–4 ครั้ง อย่างไรก็ตาม ไม่จำเป็นต้องฉีดตามจำนวนครั้งตายตัว หากผลลัพธ์ยังคงอยู่หรือยังพอใจกับผลการรักษา สามารถเว้นระยะนานขึ้นตามการประเมินของแพทย์
สำหรับการฉีดโบท็อกซ์ลดกราม หรือรักษาปัญหาอื่น ควรประเมินระยะฉีดซ้ำแยกตามข้อบ่งใช้และการตอบสนองของแต่ละบุคคล
7. ฉีดโบท็อกซ์มีผลข้างเคียงไหม?
การฉีดโบท็อกซ์ อาจทำให้เกิดผลข้างเคียงได้ โดยความเสี่ยงขึ้นอยู่กับผลิตภัณฑ์ ขนาดยา ตำแหน่งและเทคนิคการฉีด รวมถึงโครงสร้างและการตอบสนองของแต่ละบุคคล การประเมินและวางแผนการรักษาอย่างเหมาะสมช่วยลดความเสี่ยงได้ [2]
ผลข้างเคียงที่อาจพบได้ มีดังนี้
- เจ็บ บวม แดง หรือรอยช้ำบริเวณที่ฉีด: อาจเกิดจากเข็มและการฉีดยาเข้าสู่เนื้อเยื่อ [1]
- ปวดศีรษะหรือรู้สึกตึงบริเวณที่รักษา: อาจพบได้หลังฉีด โดยเฉพาะการรักษาบริเวณหน้าผากและหว่างคิ้ว [1]
- หนังตาตก คิ้วตก หรือระดับคิ้วไม่เท่ากัน: อาจเกี่ยวข้องกับผลของยาต่อกล้ามเนื้อบริเวณที่ฉีดหรือกล้ามเนื้อใกล้เคียง [2]
- รอยยิ้มหรือการขยับของกล้ามเนื้อไม่สมดุล: อาจพบได้ตามตำแหน่งที่รักษา โดยเฉพาะบริเวณใบหน้าส่วนล่าง [2]
- ตาแห้งหรือระคายเคืองตา: อาจพบได้เมื่อฉีดบริเวณรอบดวงตา [1]
- อาการแพ้: เช่น ผื่นคัน ลมพิษ หรืออาการบวม ควรติดต่อแพทย์เพื่อประเมินอาการ [1]
ผลข้างเคียงหลายชนิดเป็นอาการชั่วคราว แต่ระยะเวลาที่ดีขึ้นแตกต่างกัน โดยอาการจากกล้ามเนื้ออ่อนแรง เช่น หนังตาตกหรือคิ้วตก อาจใช้เวลาหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน จึงควรให้แพทย์ประเมินหากมีอาการผิดปกติหรืออาการไม่ดีขึ้น [1]
หากมีอาการหายใจลำบาก กลืนลำบาก พูดไม่ชัด หรือกล้ามเนื้ออ่อนแรงผิดปกติ หลังฉีด ควรไปโรงพยาบาลทันที [1]
การเลือกใช้ผลิตภัณฑ์ที่ได้รับอนุญาตอย่างถูกต้อง และรับการรักษาโดยแพทย์ที่มีประสบการณ์ เป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยลดความเสี่ยงของผลข้างเคียง โดยควรแจ้งโรคประจำตัว ประวัติการแพ้ยา และยาที่ใช้อยู่ก่อนรับการรักษา
8. หลังฉีด Botox ห้ามทำอะไรบ้าง?
หลังฉีดโบท็อกซ์ โดยทั่วไปสามารถกลับไปทำกิจวัตรประจำวันได้ แต่ควรดูแลบริเวณที่ฉีดและปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์ โดยเฉพาะในช่วงแรกหลังทำ [11]
ข้อควรระวังหลังฉีด มีดังนี้ [12]
- หลีกเลี่ยงการกด ถู หรือนวดแรงๆ บริเวณที่ฉีด: ในช่วง 24 ชั่วโมงแรกหลังฉีด
- หลีกเลี่ยงการออกกำลังกายหนัก: ในช่วง 24 ชั่วโมงแรกหลังฉีด
- งดดื่มแอลกอฮอล์: อย่างน้อย 24 ชั่วโมง เพื่อลดโอกาสเกิดรอยช้ำ
- หลีกเลี่ยงการนอนราบทันทีหลังฉีด: แนะนำให้อยู่ในท่านั่งหรือยืนในช่วงไม่กี่ชั่วโมงแรกหลังฉีด
คำแนะนำด้านกิจกรรมบางข้อเป็นข้อควรระวังเชิงป้องกัน โดยหลักฐานทางคลินิกที่สนับสนุนการงดออกกำลังกายหรือหลีกเลี่ยงแรงกดเพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อนยังมีจำกัด [2]
หากวางแผนทำเลเซอร์หรือหัตถการอื่นในบริเวณเดียวกัน ควรแจ้งแพทย์เพื่อกำหนดลำดับและระยะห่างที่เหมาะสมตามชนิดของหัตถการ เนื่องจากไม่จำเป็นต้องเว้นระยะเท่ากันสำหรับทุกเครื่องมือหรือทุกการรักษา [17] [18]
9. Botox ยี่ห้อไหนดี? ยี่ห้อไหนอยู่ได้นาน?
การเลือกยี่ห้อของโบท็อกซ์ควรพิจารณาจากตำแหน่งที่ฉีด ลักษณะกล้ามเนื้อ ประวัติการรักษา และงบประมาณ โดยไม่มียี่ห้อใดเหมาะสมที่สุดสำหรับทุกคน ส่วนระยะเวลาของผลลัพธ์ขึ้นอยู่กับขนาดยา เทคนิคการฉีด และการตอบสนองของแต่ละบุคคลร่วมด้วย จึงควรให้แพทย์ประเมินก่อนเลือกผลิตภัณฑ์ [2]
ผลิตภัณฑ์โบท็อกซ์แต่ละยี่ห้อมีรายละเอียดแตกต่างกัน ข้อมูลด้านล่างสรุปจุดเด่นและระยะเวลาของผลลัพธ์ โดยอ้างอิงข้อมูลการรักษารอยขมวดคิ้วเป็นหลัก
9.1 BOTOX (Allergan)
9.2 Xeomin
9.3 Dysport
9.4 Nabota
- บริษัท: Daewoong Pharmaceutical ประเทศเกาหลีใต้ [15]
- จุดเด่น: มีตัวยา prabotulinumtoxinA [22] และมีการศึกษาทางคลินิกรองรับการลดรอยขมวดคิ้ว [13] โดยผลิตภัณฑ์ของ Daewoong ที่ได้รับอนุมัติจาก U.S. FDA ใช้ชื่อการค้า JEUVEAU ในสหรัฐอเมริกา [23]
- ระยะเวลาของผลลัพธ์: ประมาณ 3–4 เดือน* สำหรับการลดรอยขมวดคิ้ว [15]
9.5 Neuronox
*ระยะเวลาข้างต้นเป็นข้อมูลสำหรับการลดรอยขมวดคิ้วจากเอกสารของแต่ละผลิตภัณฑ์ ไม่ใช่ผลการศึกษาเปรียบเทียบทุกยี่ห้อโดยตรง ผลลัพธ์อาจแตกต่างตามขนาดยา เทคนิคการฉีด และการตอบสนองของแต่ละบุคคล ส่วนการรักษาตำแหน่งอื่นอาจมีระยะเวลาที่แตกต่างกัน
10. วิธีดูโบท็อกซ์แท้?
วิธีดูโบท็อกซ์แท้ ควรตรวจสอบทั้งฉลากภาษาไทย เลขทะเบียนตำรับยา เลขล็อต วันหมดอายุ และแหล่งที่มาของผลิตภัณฑ์ โดยดูกล่องและขวดก่อนฉีด พร้อมเลือกคลินิกที่มีใบอนุญาตและให้บริการโดยแพทย์ที่ตรวจสอบได้ [26]
ทั้งนี้ การดูซีล โฮโลแกรม หรือผงยาเพียงอย่างเดียวไม่สามารถยืนยันว่าเป็นของแท้ได้ จึงควรตรวจสอบข้อมูลหลายส่วนร่วมกัน และสอบถามบริษัทผู้รับอนุญาตหรือผู้จัดจำหน่ายอย่างเป็นทางการหากมีข้อสงสัย โดยแต่ละยี่ห้อมีแนวทางตรวจสอบเบื้องต้นดังนี้ [27]
10.1 วิธีดู Botox Allergan แท้
การตรวจสอบ BOTOX® (Allergan) แท้ ถือเป็นสิ่งสำคัญที่ช่วยเพิ่มความมั่นใจทั้งในด้านประสิทธิภาพของผลลัพธ์และความปลอดภัยในการรักษา เนื่องจากผลิตภัณฑ์ของแท้จะผ่านมาตรฐานการผลิตและการควบคุมคุณภาพจากบริษัทผู้ผลิตโดยตรง
วิธีสังเกต Botox Allergan ของแท้ มีดังนี้
- สติกเกอร์ปิดฝากล่อง: กล่องผลิตภัณฑ์ควรมีซีลสติกเกอร์ใสปิดอยู่ในสภาพสมบูรณ์ และไม่ควรมีร่องรอยการเปิดใช้งานมาก่อน
- Hologram บนฉลากขวด: เมื่อขยับขวด จะสามารถเห็นคำว่า “Allergan” สะท้อนบนแถบโฮโลแกรมบริเวณข้างขวด [28]
- เลขล็อตตรงกัน: เลขล็อต (lot number) บนกล่องและขวดควรตรงกันทุกจุด
- ฉลากและเอกสารกำกับภาษาไทย: ผลิตภัณฑ์ที่นำเข้าอย่างถูกต้องควรมีฉลากและเอกสารกำกับผลิตภัณฑ์ภาษาไทย [26]
- ผงยาแห้งสีขาวที่ก้นขวด: ก่อนผสมยา อาจเห็นเป็นคราบผงยาสีขาวบางๆ ติดที่บริเวณก้นขวด [29]
10.2 วิธีดู Xeomin แท้
การตรวจสอบว่า Xeomin เป็นของแท้ หรือไม่ สามารถสังเกตได้จากรายละเอียดบนกล่องและขวดผลิตภัณฑ์ โดยควรตรวจสอบจุดสำคัญต่างๆ ดังนี้
- สติกเกอร์ปิดฝากล่อง: กล่องผลิตภัณฑ์ควรมีซีลสติกเกอร์ใสอยู่ในสภาพสมบูรณ์ และไม่ควรมีร่องรอยการเปิดใช้งานมาก่อน
- QR Code บนกล่อง: สามารถสแกนเพื่อตรวจสอบข้อมูลผลิตภัณฑ์ได้ [30]
- Hologram บนกล่อง: เมื่อขยับกล่อง จะสามารถเห็นคำว่า “MERZ” สะท้อนบนแถบโฮโลแกรม
- เลขล็อตตรงกัน: เลขล็อต (lot number) บนกล่องและขวดควรตรงกันทุกจุด
- ผงยาแห้งสีขาวที่ก้นขวด: Xeomin ของแท้มีลักษณะเป็นผงยาแห้งสีขาวถึงสีขาวนวลอยู่ภายในขวดก่อนผสมยา [19]
10.3 วิธีดู Nabota แท้
การตรวจสอบว่า Nabota เป็นของแท้ หรือไม่ สามารถสังเกตได้จากรายละเอียดบนกล่องและขวดผลิตภัณฑ์ โดยควรตรวจสอบจุดสำคัญต่างๆ ดังนี้
- Hologram บนกล่อง: เมื่อส่องไฟจะสามารถเห็นตัวอักษร “MN” ปรากฏบนแถบโฮโลแกรม
- QR Code สำหรับตรวจสอบผลิตภัณฑ์: สามารถขูดแถบบนสติกเกอร์ แล้วสแกน QR Code เพื่อตรวจสอบข้อมูลผลิตภัณฑ์ได้
- เลขล็อตตรงกัน: เลขล็อต (lot number) บนกล่องและขวดควรตรงกันทุกจุด
- ผงยาแห้งสีขาวที่ก้นขวด: ก่อนผสมยา Nabota อยู่ในรูปผงยาแห้งสำหรับผสมเป็นสารละลาย [15]
- ตรวจสอบชื่อคลินิกในระบบบริษัทผู้นำเข้า: สามารถค้นหาชื่อคลินิกที่ใช้ผลิตภัณฑ์จาก Montana Marketing ผ่านเว็บไซต์ของบริษัทได้ [31]
11. Botox ราคาเท่าไหร่?
ราคาฉีดโบท็อกซ์ขึ้นอยู่กับยี่ห้อ จำนวนยูนิต และตำแหน่งที่ฉีด โดยแพทย์จะประเมินปัญหา ความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ และผลลัพธ์ที่ต้องการ เพื่อกำหนดปริมาณยาที่เหมาะสมกับแต่ละบุคคลก่อนทำหัตถการ
ที่ The Neat Clinic by Dr. Shin ราคาฉีดโบท็อกซ์แยกตามยี่ห้อและจำนวนยูนิต มีรายละเอียดดังนี้
- BOTOX (Allergan): 22,900 บาท / 100 ยูนิต
- Xeomin: 19,900 บาท / 100 ยูนิต
- Dysport: 19,900 บาท / 300 ยูนิต
- Nabota: 14,900 บาท / 100 ยูนิต
12. Botox ลดริ้วรอยคืออะไร?
โบท็อกซ์ลดริ้วรอย คือการฉีด botulinum toxin type A เพื่อลดเลือนริ้วรอยจากการแสดงสีหน้า (dynamic wrinkles) เช่น รอยที่เห็นชัดขณะเลิกคิ้ว ขมวดคิ้ว หรือยิ้ม โดยตัวยาจะช่วยลดการหดตัวของกล้ามเนื้อบริเวณที่ฉีดชั่วคราว ทำให้ริ้วรอยดูจางลง [1]
ตำแหน่งที่นิยมฉีดโบท็อกซ์ลดริ้วรอย ได้แก่ [2]
- รอยย่นหน้าผาก: ริ้วรอยแนวนอนที่เห็นชัดขณะเลิกคิ้ว
- รอยขมวดคิ้ว: ริ้วรอยบริเวณหว่างคิ้วที่เห็นชัดขณะขมวดคิ้ว
- รอยตีนกา: ริ้วรอยบริเวณหางตาที่เห็นชัดขณะยิ้มหรือหยีตา
- รอยย่นข้างจมูก: ริ้วรอยที่เกิดขณะย่นจมูก
สำหรับริ้วรอยที่เห็นแม้ไม่ได้แสดงสีหน้า (static wrinkles) โดยเฉพาะรอยลึก อาจตอบสนองต่อโบท็อกซ์เพียงอย่างเดียวได้ไม่เต็มที่ แพทย์จึงอาจพิจารณาการรักษาวิธีอื่นร่วมด้วยตามสาเหตุของริ้วรอยและสภาพผิวของแต่ละบุคคล [2]
13. ทำไมฉีดโบท็อกซ์แล้วไม่ตึง?
ฉีดโบท็อกซ์แล้วไม่ตึง หรือริ้วรอยยังไม่ลดลงเท่าที่คาดหวัง อาจเกิดจากการประเมินผลเร็วเกินไป ปริมาณยาและตำแหน่งฉีดที่ไม่เหมาะสม หรือชนิดของริ้วรอยที่รักษา โดยการเห็นผลน้อยกว่าที่คาดไม่ได้หมายความว่าดื้อยาเสมอไป
ปัจจัยที่อาจทำให้ผลการรักษาไม่ชัดเจน มีดังนี้
- ประเมินผลเร็วเกินไป: ผลลดริ้วรอยจะค่อยๆ ชัดขึ้นหลังฉีด การประเมินในช่วงไม่กี่วันแรกจึงอาจยังไม่สะท้อนผลลัพธ์เต็มที่ โดยระยะเวลาเห็นผลขึ้นอยู่กับผลิตภัณฑ์และตำแหน่งที่รักษา [11]
- ปริมาณยาไม่เหมาะกับกล้ามเนื้อที่รักษา: หากจำนวนยูนิตไม่เพียงพอสำหรับขนาดและการทำงานของกล้ามเนื้อ อาจทำให้ริ้วรอยลดลงไม่เต็มที่ จึงต้องประเมินปริมาณยาให้เหมาะสมกับแต่ละบุคคล [2]
- ตำแหน่งหรือเทคนิคการฉีดไม่เหมาะสม: การเลือกตำแหน่ง ความลึก หรือการกระจายจุดฉีดที่ไม่สอดคล้องกับกล้ามเนื้อเป้าหมาย อาจทำให้ผลลดริ้วรอยไม่ชัดเจนเท่าที่ควร [2]
- มีริ้วรอยขณะหน้านิ่งหรือผิวหย่อนคล้อยร่วมด้วย: โบท็อกซ์ช่วยลดริ้วรอยจากการแสดงสีหน้าเป็นหลัก ส่วนริ้วรอยที่เห็นแม้ไม่ได้แสดงสีหน้า (static wrinkles) โดยเฉพาะรอยลึก หรือปัญหาผิวหย่อนคล้อย อาจตอบสนองต่อการฉีดเพียงอย่างเดียวได้ไม่เต็มที่ และต้องพิจารณาการรักษาวิธีอื่นร่วมด้วย [2]
- การเตรียมหรือเก็บรักษายาไม่เหมาะสม: การเตรียมและเก็บรักษาที่ไม่เป็นไปตามข้อกำหนดของผลิตภัณฑ์ อาจส่งผลต่อคุณภาพและการออกฤทธิ์ของยา จึงควรปฏิบัติตามเอกสารกำกับยาของแต่ละยี่ห้อ [1]
- ภาวะดื้อยาจากแอนติบอดี: เป็นสาเหตุที่พบได้น้อย โดยร่างกายอาจสร้างแอนติบอดีที่ยับยั้งการออกฤทธิ์ของยา ทำให้การตอบสนองลดลง อย่างไรก็ตาม ต้องให้แพทย์ประเมินแยกจากสาเหตุอื่นก่อนสรุปว่าเป็นภาวะดื้อยา [32]
ทั้งนี้ การยังขยับใบหน้าได้บางส่วนไม่ได้หมายความว่าการรักษาไม่ได้ผล เพราะแผนการฉีดอาจมุ่งลดริ้วรอยพร้อมคงการแสดงสีหน้า หากถึงช่วงนัดติดตามผลแล้วยังไม่เห็นการเปลี่ยนแปลงตามที่คาดหวัง ควรกลับไปให้แพทย์ประเมินสาเหตุก่อนพิจารณาฉีดเพิ่มเติมหรือปรับแผนการรักษา [2]
14. ทำไมฉีดโบท็อกซ์แล้วหนังตาตก?
หนังตาตกหลังฉีดโบท็อกซ์ เป็นผลข้างเคียงที่พบได้ไม่บ่อย โดยอาจเกิดจากตัวยากระจายไปออกฤทธิ์ต่อกล้ามเนื้อยกเปลือกตาบน (levator palpebrae superioris) ทำให้กล้ามเนื้ออ่อนแรงชั่วคราว ส่งผลให้เปลือกตาบนตกลงและลืมตาได้ไม่เต็มที่ [1]
อย่างไรก็ตาม อาการที่รู้สึกว่าหนังตาตกหลังฉีด อาจเกิดจากคิ้วตก (brow ptosis) เมื่อกล้ามเนื้อหน้าผากที่ช่วยยกคิ้ว (frontalis) ทำงานลดลงมากเกินไป ทำให้คิ้วต่ำลงและผิวเหนือเปลือกตาดูคล้อยลง ซึ่งมีกลไกต่างจากหนังตาตกที่เกิดจากกล้ามเนื้อยกเปลือกตาอ่อนแรง [1] [2]
ปัจจัยที่อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อหนังตาตกหรือคิ้วตกหลังฉีด ได้แก่ [1] [2]
- ตำแหน่งฉีดไม่เหมาะสม: เช่น ฉีดบริเวณหว่างคิ้วใกล้กล้ามเนื้อยกเปลือกตามากเกินไป หรือฉีดบริเวณหน้าผากต่ำเกินไปจนกระทบการยกคิ้ว
- ขนาดยาหรือปริมาตรที่ฉีดไม่เหมาะสม: อาจทำให้กล้ามเนื้ออ่อนแรงมากเกินความต้องการ หรือเพิ่มโอกาสที่ยาจะออกฤทธิ์ต่อกล้ามเนื้อข้างเคียง
- ลักษณะกล้ามเนื้อและภาวะที่มีอยู่เดิม: กล้ามเนื้อใบหน้าของแต่ละคนมีลักษณะและการทำงานแตกต่างกัน โดยผู้ที่มีหนังตาตกหรือคิ้วตกอยู่ก่อนแล้ว ควรได้รับการประเมินอย่างละเอียดก่อนฉีด
หนังตาตกหรือคิ้วตกที่เกิดจากฤทธิ์ของโบท็อกซ์ มักเป็นอาการชั่วคราวและค่อยๆ ดีขึ้น เมื่อฤทธิ์ยาลดลงและการทำงานของกล้ามเนื้อฟื้นตัว โดยระยะเวลาฟื้นตัวแตกต่างกันในแต่ละบุคคล [33]
การลดความเสี่ยงที่สำคัญ คือการประเมินโดยแพทย์ที่มีประสบการณ์และเข้าใจกายวิภาคของใบหน้า เพื่อเลือกตำแหน่งและขนาดยาให้เหมาะสมกับแต่ละบุคคล [1] หากมีอาการหนังตาตกหรือรู้สึกหนักเปลือกตาหลังฉีด ควรติดต่อแพทย์ผู้รักษาเพื่อตรวจหาสาเหตุและพิจารณาการดูแลที่เหมาะสม
15. โบท็อกซ์รูขุมขนดีไหม?
การฉีดโบท็อกซ์กระชับรูขุมขน อาจช่วยลดความมัน ทำให้รูขุมขนดูเล็กลง และผิวดูเรียบเนียนขึ้นได้ในบางราย โดยมักใช้เทคนิคที่เรียกว่า microbotox ซึ่งเป็นการฉีด botulinum toxin type A ปริมาณน้อยต่อจุด กระจายหลายจุดในชั้นผิวหนังบริเวณที่ต้องการรักษา [34] [35]
ผลลัพธ์ของ microbotox เป็นเพียงชั่วคราว โดยงานวิจัยขนาดเล็กฉบับหนึ่งพบว่าความมันและรูขุมขนยังดีขึ้นเมื่อติดตามผลที่ 4 เดือนหลังฉีด [34] อย่างไรก็ตาม หลักฐานโดยรวมยังมีจำกัด ผลลัพธ์และระยะเวลาที่เห็นผลจึงอาจแตกต่างกันในแต่ละบุคคล [34] [35]
ทั้งนี้ ก่อนฉีดโบท็อกซ์กระชับรูขุมขน ควรให้แพทย์ประเมินสภาพผิวและสาเหตุของรูขุมขนกว้าง เพื่อเลือกวิธีรักษา เทคนิค และปริมาณยาที่เหมาะสม พร้อมติดตามผลก่อนพิจารณาการรักษาครั้งต่อไป
บทสรุป
การฉีดโบท็อกซ์ (Botox) ช่วยลดเลือนริ้วรอยจากการแสดงสีหน้า โดยลดการหดตัวของกล้ามเนื้อบริเวณที่ฉีดชั่วคราว หลังทำโดยทั่วไปสามารถกลับไปทำกิจวัตรประจำวันได้ ทั้งนี้ ควรเลือกสถานพยาบาลที่มีใบอนุญาต ใช้ผลิตภัณฑ์ที่ได้มาตรฐาน และรับการประเมินจากแพทย์ที่มีประสบการณ์ เพื่อเลือกตำแหน่งและขนาดยาให้เหมาะสมกับแต่ละบุคคลและลดความเสี่ยงของผลข้างเคียง
นอกจากการลดริ้วรอยแล้ว แพทย์อาจพิจารณาใช้โบท็อกซ์เพื่อลดขนาดกล้ามเนื้อกราม หรือรักษาภาวะเหงื่อออกมากบริเวณรักแร้ ฝ่ามือ และฝ่าเท้า ส่วนการลดความมันและทำให้รูขุมขนดูเล็กลงด้วยเทคนิค microbotox อาจช่วยได้ในบางราย จึงควรประเมินความเหมาะสมตามปัญหาและสภาพผิวของแต่ละบุคคล
คำถามที่พบบ่อย
แหล่งอ้างอิง
- AbbVie Inc. BOTOX Cosmetic (onabotulinumtoxinA): Prescribing Information [Internet]. 2024 [cited 2026 Oct 20]. Available from: เอกสารกำกับ BOTOX Cosmetic: กลไกการออกฤทธิ์ ข้อบ่งใช้ และขนาดยาจากผู้ผลิต (PDF).
- Sundaram H, Signorini M, Liew S, Trindade de Almeida AR, Wu Y, Vieira Braz A, et al. Global Aesthetics Consensus: Botulinum Toxin Type A—Evidence-Based Review, Emerging Concepts, and Consensus Recommendations for Aesthetic Use, Including Updates on Complications. Plast Reconstr Surg. 2016;137(3):518e–529e. doi: 10.1097/01.prs.0000475758.63709.23.
- AbbVie Inc. BOTOX (onabotulinumtoxinA): Prescribing Information [Internet] [cited 2026 Oct 20]. Available from: เอกสารกำกับ BOTOX: ข้อบ่งใช้ทางการแพทย์ การลดเหงื่อ และข้อมูลความปลอดภัยจากผู้ผลิต (PDF).
- Sun J, Wang L, Wu Y, Humphrey S, Chen SG, McGillivray W, et al. OnabotulinumtoxinA Treatment for Masseter Muscle Prominence: 6-Month Safety and Efficacy Results, Including Patient-Reported Outcomes, From a Phase 3, Randomized, Placebo-Controlled, Multiregional Trial. Aesthet Surg J. 2026;46(5):486–494. doi: 10.1093/asj/sjaf204.
- Saadia D, Voustianiouk A, Wang AK, Kaufmann H. Botulinum toxin type A in primary palmar hyperhidrosis: randomized, single-blind, two-dose study. Neurology. 2001;57(11):2095–2099. doi: 10.1212/WNL.57.11.2095.
- Sevim S, Dogu O, Kaleagasi H. Botulinum toxin-A therapy for palmar and plantar hyperhidrosis. Acta Neurol Belg. 2002;102(4):167–170. Available from: บทคัดย่องานวิจัยการใช้โบทูลินัมท็อกซินลดเหงื่อที่ฝ่ามือและฝ่าเท้าใน PubMed.
- Wu WTL, Liew S, Chan HH, Ho WWS, Supapannachart N, Lee HK, et al. Consensus on Current Injectable Treatment Strategies in the Asian Face. Aesthetic Plast Surg. 2016;40(2):202–214. doi: 10.1007/s00266-016-0608-y.
- Xie Y, Zhou J, Li H, Cheng C, Herrler T, Li Q. Classification of masseter hypertrophy for tailored botulinum toxin type A treatment. Plast Reconstr Surg. 2014;134(2):209e–218e. doi: 10.1097/PRS.0000000000000371.
- Kontis TC, Lacombe VG. Neurotoxin Injection for Lateral Brow Lift. In: Cosmetic Injection Techniques: A Text and Video Guide to Neurotoxins and Fillers. 2nd ed. New York: Thieme; 2019. p. 30–31. doi: 10.1055/b-0038-165970.
- Pariser DM, Glaser D. Botulinum toxin in the management of focal hyperhidrosis. In: Benedetto AV, editor. Botulinum Toxins in Clinical Aesthetic Practice. 3rd ed. Vol. 1: Clinical Adaptations. Boca Raton: CRC Press; 2018. p. 67–82. Available from: ข้อมูลตำราจากสำนักพิมพ์ โดยรายละเอียดขนาดยาสำหรับฝ่าเท้าอยู่หน้า 75.
- Allergan Aesthetics, an AbbVie company. BOTOX Cosmetic: Frequently Asked Questions [Internet] [cited 2026 Oct 20]. Available from: ข้อมูลระยะเวลาเริ่มเห็นผล ผลลัพธ์ และคำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ BOTOX Cosmetic จากผู้ผลิต.
- Merz North America, Inc. Your XEOMIN Journey [Internet] [cited 2026 Oct 20]. Available from: ข้อมูลระยะเวลาเริ่มเห็นผลและการรักษาด้วย Xeomin จากผู้ผลิต.
- Song S, Lee YH, Hong JP, Oh TS. Safety, efficacy, and onset of a novel botulinum toxin type A (Nabota) for the treatment of glabellar frown lines: a single-arm, prospective, phase 4 clinical study. Arch Craniofac Surg. 2018;19(3):168–174. doi: 10.7181/acfs.2018.01886.
- Merz North America, Inc. XEOMIN FAQs [Internet] [cited 2026 Oct 20]. Available from: ข้อมูลระยะเวลาของผลลัพธ์และคำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ Xeomin จากผู้ผลิต.
- National Drug Formulary, Singapore. NABOTA powder for solution for injection 100 units/vial [SIN16680P] [Internet] [cited 2026 Oct 20]. Available from: ข้อมูลผลิตภัณฑ์ Nabota และระยะเวลาของผลลดริ้วรอยจากฐานข้อมูลยาแห่งชาติสิงคโปร์.
- Baumann L, Dayan S, Connolly S, Silverberg N, Lei X, Drinkwater A, Gallagher CJ. Duration of Clinical Efficacy of OnabotulinumtoxinA in Crow's Feet Lines: Results from Two Multicenter, Randomized, Controlled Trials. Dermatol Surg. 2016;42(5):598–607. doi: 10.1097/DSS.0000000000000757.
- Carruthers J, Burgess C, Day D, Fabi SG, Goldie K, Kerscher M, et al. Consensus Recommendations for Combined Aesthetic Interventions in the Face Using Botulinum Toxin, Fillers, and Energy-Based Devices. Dermatol Surg. 2016;42(5):586–597. doi: 10.1097/DSS.0000000000000754.
- Semchyshyn NL, Kilmer SL. Does laser inactivate botulinum toxin? Dermatol Surg. 2005;31(4):399–404. doi: 10.1111/j.1524-4725.2005.31105.
- Merz Pharmaceuticals GmbH. XEOMIN (incobotulinumtoxinA): Prescribing Information [Internet]. 2026 [cited 2026 Oct 20]. Available from: เอกสารกำกับ Xeomin: ส่วนประกอบของผลิตภัณฑ์ ข้อบ่งใช้ และข้อมูลความปลอดภัยจากผู้ผลิต (PDF).
- Ipsen Biopharm Ltd. DYSPORT (abobotulinumtoxinA): Prescribing Information [Internet]. 2023 [cited 2026 Oct 20]. Available from: เอกสารกำกับ Dysport: ผู้ผลิต ระยะเวลาของผลลดรอยขมวดคิ้ว และข้อมูลการใช้ยูนิต (PDF).
- Galderma Laboratories, L.P. Discover Dysport [Internet] [cited 2026 Oct 20]. Available from: ข้อมูลระยะเวลาเริ่มเห็นผลและผลลัพธ์ของ Dysport จากเว็บไซต์ทางการ.
- Lee SK, Kim MS, Kwon SH, Chung BY, Han SH, Kim HJ. Efficacy, Safety, and Subject Satisfaction of PrabotulinumtoxinA for Moderate-to-Severe Crow’s Feet: A Phase IV, Multicenter, Double-Blind, Randomized, Placebo-Controlled Trial. J Clin Med. 2023;12(19):6326. doi: 10.3390/jcm12196326.
- Evolus, Inc. JEUVEAU (prabotulinumtoxinA-xvfs): Prescribing Information [Internet]. 2019 [cited 2026 Oct 20]. Available from: เอกสารกำกับ JEUVEAU ที่ได้รับอนุมัติจาก U.S. FDA ระบุข้อบ่งใช้และผู้ผลิต Daewoong (PDF).
- Medytox Inc. Neuronox: Global Botulinum Toxin Type A—Product Brochure [Internet] [cited 2026 Oct 20]. Available from: สำเนาเอกสารข้อมูล Neuronox ของ Medytox: ผู้ผลิต ข้อมูลทางคลินิก และระยะเวลาของผลลดรอยขมวดคิ้ว (PDF).
- Won CH, Lee HM, Lee WS, Kang H, Kim BJ, Kim WS, et al. Efficacy and safety of a novel botulinum toxin type A product for the treatment of moderate to severe glabellar lines: a randomized, double-blind, active-controlled multicenter study. Dermatol Surg. 2013;39(1 Pt 2):171–178. doi: 10.1111/dsu.12072.
- สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. อย. ร่วมกับ สสจ.-สบส. ตรวจเข้มคลินิกทั่วประเทศ สกัดฟิลเลอร์-ยาเถื่อน-เครื่องสำอางนำไปใช้ผิดวัตถุประสงค์ ย้ำใช้ของเถื่อน-ปลอมโทษหนักถึงขั้น “สั่งปิดและติดคุก” [อินเทอร์เน็ต]. 22 พฤษภาคม 2569 [สืบค้นเมื่อ 20 ตุลาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: คำแนะนำจาก อย. เรื่องการตรวจสอบคลินิก แพทย์ ฉลากภาษาไทย และทะเบียนผลิตภัณฑ์ก่อนรับบริการ.
- Therapeutic Goods Administration. Counterfeit Botox vials detected [Internet]. 2025 Jul 10 [cited 2026 Oct 20]. Available from: คำเตือนจากหน่วยงานกำกับยาของออสเตรเลียเกี่ยวกับ Botox ปลอมและความสำคัญของการตรวจสอบแหล่งที่มา.
- Allergan Aesthetics, an AbbVie company. Response to Suspected Counterfeit Botox Reports [Internet] [cited 2026 Oct 20]. Available from: ข้อมูลจากผู้ผลิตเกี่ยวกับซีลกล่องและโฮโลแกรม Allergan บนฉลากขวด สำหรับผลิตภัณฑ์ในสหรัฐอเมริกา.
- AbbVie Ltd. BOTOX 100 Allergan Units Powder for solution for injection: Summary of Product Characteristics [Internet]. 2026 [cited 2026 Oct 20]. Available from: เอกสารกำกับ BOTOX จาก AbbVie: ลักษณะผงยาสีขาวบางๆ ที่ก้นขวดก่อนผสมยา.
- Merz Healthcare (Thailand) Co., Ltd. Merz Check คืออะไร ตรวจสอบเครื่องและผลิตภัณฑ์ของแท้ก่อนทำ [อินเทอร์เน็ต] [สืบค้นเมื่อ 20 ตุลาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: วิธีตรวจสอบผลิตภัณฑ์ผ่าน Merz Check และรายชื่อคลินิกจาก Merz Aesthetics ประเทศไทย.
- Montana Marketing. ค้นหาคลินิกและโรงพยาบาล [อินเทอร์เน็ต] [สืบค้นเมื่อ 20 ตุลาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: ระบบค้นหาคลินิกและโรงพยาบาลที่ใช้ผลิตภัณฑ์จาก Montana Marketing.
- Jankovic J, Carruthers J, Naumann M, Ogilvie P, Boodhoo T, Attar M, et al. Neutralizing Antibody Formation with OnabotulinumtoxinA (BOTOX®) Treatment from Global Registration Studies across Multiple Indications: A Meta-Analysis. Toxins (Basel). 2023;15(5):342. doi: 10.3390/toxins15050342.
- Brin MF, De Boulle K, Liew S, Carruthers A, Carruthers J, Rivkin A, et al. Safety and tolerability of onabotulinumtoxinA in the treatment of upper facial lines from global registration studies in 5298 participants: A meta-analysis. JAAD Int. 2023;14:4–18. doi: 10.1016/j.jdin.2023.07.021.
- Sayed KS, Hegazy R, Gawdat HI, Abdel Hay RM, Ahmed MM, Mohammed FN, et al. The efficacy of intradermal injections of botulinum toxin in the management of enlarged facial pores and seborrhea: a split face-controlled study. J Dermatolog Treat. 2021;32(7):771–777. doi: 10.1080/09546634.2019.1708241.
- Shin DM, Lee J, Noh H, Jang D, Oh SJ, Park JH, Lee JH. A Double-Blind, Split-Face, Randomized Study on the Effects and Safety of Intradermal Injection of Botulinum Toxin Type A 150 kD Neurotoxin in the Cheek. Ann Dermatol. 2022;34(6):442–450. doi: 10.5021/ad.21.316. ชื่อบทความปรับตามประกาศแก้ไข: Ann Dermatol. 2023;35(1):88. doi: 10.5021/ad.35.003.
- Biello A, Zhu B. Botulinum Toxin Treatment of the Upper Face. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing [updated 2023 Sep 4; cited 2026 Oct 21]. Available from: ตำรา StatPearls: การฉีดโบทูลินัมท็อกซินบริเวณใบหน้าส่วนบน และคำแนะนำให้อยู่ในท่าตั้งตรง 2–3 ชั่วโมงหลังฉีด.
- Patel S. Post-treatment advice following botulinum toxin injections: a review. Journal of Aesthetic Nursing. 2018;7(5):240–246. doi: 10.12968/joan.2018.7.5.240.
- Glogau R, Blitzer A, Brandt F, Kane M, Monheit GD, Waugh JM. Results of a randomized, double-blind, placebo-controlled study to evaluate the efficacy and safety of a botulinum toxin type A topical gel for the treatment of moderate-to-severe lateral canthal lines. J Drugs Dermatol. 2012;11(1):38–45. Available from: งานวิจัยแบบสุ่มเปรียบเทียบเจลโบทูลินัมท็อกซินชนิดทา RT001 กับยาหลอกในการลดรอยตีนกา.
- Revance Therapeutics, Inc. Revance Reports Results for RT001 Topical Phase 3 Trial for Lateral Canthal Lines [Internet]. 2016 Jun 13 [cited 2026 Oct 21]. Available from: รายงานจากผู้พัฒนาที่เผยแพร่ผ่าน SEC: การศึกษาระยะที่ 3 ของ RT001 ไม่บรรลุเป้าหมายด้านประสิทธิผลในการลดรอยตีนกา.
